Sarıkamış'ta Düzce ’li Paşa.

Birinci Dünya Savaşı'na girmemizden hemen sonra Harbiye Nazırı ve Başkumandan Vekili Enver Paşa, Anadolu'nun doğusunu Rus işgalinden kurtarıp Kafkaslara uzanabilmek için öncelikle Sarıkamış'ı hedef alan bir harekât planladı.
Paşa'yı harekâta yönlendirenlerin başında Albay Hafız Hakkı Bey vardı. Tarihçi yazar Murat Bardakçı Bu bozgunun yaşanmasının en büyük sorumlularından olan Hafız Hakkı Paşa'nın günlüklerinden şu pasajı öne çıkarır: “Yarabbi! Bu felâkete ben sebep oldum, yine ben tamir edeceğim”. Ne yazık ki tifüse yakalanan Hafız Hakkı Paşa bu pişmanlığı tamir edemeden 1915'in Şubat'ında Erzurum'da hayata veda etti.
Enver Paşa ise Sarıkamış vasiyetnamesinde, bir pişmanlık ifadesi sergilemeden: “Ben hareketime pişman olmadan kalben müsterih olarak ölüyorum” ifadelerini kullanmıştır.
Sarıkamış harekâtı yaşanmadan önce Düzceli Big Ahmet Fevzi Paşa*, 1'inci Dünya Savaşı sırasında Kafkas Cephesi'nde 3'üncü orduya bağlı 9'uncu Kolordu Komutanı olarak Erzurum’da görev yapıyordu.
Ruslara karşı verilen savaşta Sarıkamış öncesi 3 önemli muharebe yaşanmıştı: 1 ve 2'inci Köprüköy ile Azap muharebeleri, 7-8 Kasım 1915 tarihlerinde 1'inci Köprüköy Muharebesi'nde her iki taraf da kesin bir sonuç alamamıştı.
Ruslar savunma mevzilerine çekilmişti. 3'üncü Ordu Komutanı Hasan İzzet Paşa da mevzilerini kuvvetlendirmeye ve birliklerini düzenlemeye karar vermişti. Ancak Başkomutan Enver Paşa taarruzla Rus Kuvvetlerinin yok edilmesini emretti. 
10 Kasım'da taarruza geçildi ve 2'inci Köprüköy Muharebesi yapıldı. Ruslar bu taarruz sonucunda Azap bölgesine çekilince 14-18 Kasım arasında Azap muharebeleri başladı.
Taarruzda başarılı olamayınca Hasan İzzet Paşa harekâtı durdurmak zorunda kaldı. Bu gelişmeler üzerine Köprüköy'e gelen Enver Paşa 3. Ordu Kumandanı Hasan İzzet Paşa'yla görüş ayrılığı yaşadı ve Hasan İzzet Paşa istifasını sundu.
3'ncü Ordunun da başına geçen Enver Paşa harita üzerinde parmağını gezdirerek Sarıkamış Harekâtı'nı anlatmaya başladı. Big Ahmet Fevzi Paşa ise Enver paşa'nın harekât planına şöyle itiraz etti: “Ordunun parmağınız gibi harita üzerinde seri ve güvenli hareket etmesi şartıyla, plan fevkalade…” Ordunun durumu ve iklim şartlarını göz önünde bulundurarak harekâtın Bahar aylarına bırakılması önerisi nedeniyle görüş ayrılığı doğmuş ve neticede Big Ahmet Fevzi Paşa, 27 Kasım 1914’te ordudaki vazifesinden affedilmesini isteyerek emekliye ayrılmış ve sonrasında bilindiği üzere Sarıkamış felaketi yaşanmıştır.
Enver Paşa, Hasan İzzet Paşa ve Ahmet Fevzi Paşa’nın düşüncelerine değer vermiş olsaydı Sarıkamış felaketi yaşanmayabilirdi.
Bu vesile ile Sarıkamış’ta şehit olan binlerce Mehmetçiğin Ruhu Şad olsun. Hayalperest bir komutanın ihtiraslarının nelere mal olabileceğinden dersler çıkarmakta hepimizin görevi.
*Ahmet Fevzi Big Paşa: 1864 Çerkes sürgünü ile Düzce’ye yerleşen Vubıhların Big sülalesinden Ali Bey’in oğludur. 1871 yılında Düzce’nin Akınlar köyünde doğmuştur. 
17 Temmuz 1886’da girdiği Harp Okulu’ndan 28 Mart 1889’da teğmen rütbesiyle, devam ettiği Harp Akademisi’nden 6 Mayıs 1892’de kurmay yüzbaşı rütbesiyle mezun olmuş ve orduda başarılı bir komutan olarak yükselmiştir. Birinci Dünya Savaşı sırasında Kafkas Cephesi 9. Kolordu Komutanı olan Ahmet Fevzi Paşa, Sarıkamış Harekâtı'na karşı çıktığı için Enver Paşa tarafından emekli edilmiştir. Cumhuriyet sonrası sülale adı olan Big soyadını alan Ahmet Fevzi Paşa, Nisan 1947’de İstanbul’da vefat etti. 
Mezarı İstanbul'daki Zincirlikuyu Mezarlığı’ndadır.

Nejat Özsoy : http://www.duzceobjektif.com/Yazaroku.asp?id=58
Düzce Objektif ve Objektif Gazetesi